TruckerMaster
Guides / Klasyfikacja naruszeń

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) 2016/403

Europejska klasyfikacja naruszeń w transporcie drogowym: cztery poziomy wagi

z dnia 18 marca 2016 r.

Rozporządzenie (UE) 2016/403 przypisuje każdemu naruszeniu poziom wagi. Ta strona odtwarza jego tabele w wersji polskiej opublikowanej w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Dlaczego ta klasyfikacja ma znaczenie dla kierowcy

Naruszenie to nie tylko mandat. Przypisany poziom waży na dobrej reputacji przedsiębiorstwa: trzy poważne naruszenia na kierowcę rocznie liczą się jako jedno bardzo poważne naruszenie, a powtarzające się bardzo poważne naruszenia uruchamiają procedurę krajową, która może kosztować licencję. To, po której stronie progu się znajdujesz, nie jest więc szczegółem dla prawników.

Progi są wyrażone liczbowo i leżą blisko siebie. Dziesięć minut jazdy więcej przenosi bez ostrzeżenia o poziom wyżej: tabele poniżej mówią dokładnie, gdzie przebiegają granice.

Cztery poziomy, tak jak nazywa je rozporządzenie

NN
najpoważniejsze naruszenia
BPN
bardzo poważne naruszenia
PN
poważne naruszenia
NMW
naruszenie mniejszej wagi

Definicje przejęte z przypisu pod tabelą w Dzienniku Urzędowym.

Jak czytać tabele

Każdy wiersz to jedno naruszenie, z podstawą prawną oraz — gdy rozporządzenie go ustala — progiem liczbowym rozstrzygającym o poziomie. Granice przepisano dosłownie: „9 godz. < … < 10 godz.” wyklucza dokładnie dziewięć godzin, a „10 godz. ≤ … < 11 godz.” dziesięć godzin obejmuje. Krzyżyk z tekstu urzędowego staje się tutaj etykietą poziomu na końcu wiersza.

ZAŁĄCZNIK III

Ten załącznik zastępuje załącznik III do dyrektywy 2006/22/WE: to siatka kontroli drogowej. Dodaje poziom naruszenia mniejszej wagi i rozpisuje progi przedziałami.

1. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006

1. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN / NMW
A Załoga
A1Art. 5 ust. 1Nieprzestrzeganie minimalnego wieku konduktorówPN
B Okresy prowadzenia pojazdu
B1Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 9 godz., jeżeli jego przedłużenie do 10 godz. nie jest dozwolone9h < … < 10hNMW
B2Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 9 godz., jeżeli jego przedłużenie do 10 godz. nie jest dozwolone10h ≤ … < 11hPN
B3Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 9 godz., jeżeli jego przedłużenie do 10 godz. nie jest dozwolone11h ≤ …BPN
B4Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu wynoszącego 9 godz. o 50 % lub więcej bez przerwy lub jakiegokolwiek odpoczynku trwającego co najmniej 4,5 godz.13h30 ≤ … i brak przerwy/odpoczynkuNN
B5Art. 6 ust. 1Przekroczenie przedłużonego dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 10 godz., jeżeli jego wydłużenie jest dozwolone10h < … < 11hNMW
B6Art. 6 ust. 1Przekroczenie przedłużonego dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 10 godz., jeżeli jego wydłużenie jest dozwolone11h ≤ … < 12hPN
B7Art. 6 ust. 1Przekroczenie przedłużonego dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 10 godz., jeżeli jego wydłużenie jest dozwolone12h ≤ …BPN
B8Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu wynoszącego 10 godz. o 50 % lub więcej bez przerwy lub jakiegokolwiek odpoczynku trwających co najmniej 4,5 godz.15h ≤ … i brak przerwy/odpoczynkuNN
B9Art. 6 ust. 2Przekroczenie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu56h < … < 60hNMW
B10Art. 6 ust. 2Przekroczenie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu60h ≤ … < 65hPN
B11Art. 6 ust. 2Przekroczenie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu65h ≤ … < 70hBPN
B12Art. 6 ust. 2Przekroczenie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu o 25 % lub więcej70h ≤ …NN
B13Art. 6 ust. 3Przekroczenie maksymalnego całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni90h < … < 100hNMW
B14Art. 6 ust. 3Przekroczenie maksymalnego całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni100h ≤ … < 105hPN
B15Art. 6 ust. 3Przekroczenie maksymalnego całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni105h ≤ … < 112h30BPN
B16Art. 6 ust. 3Przekroczenie maksymalnego całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni o 25 % lub więcej112h30 ≤ …NN
C Przerwy
C1Art. 7Przekroczenie czasu nieprzerwanego prowadzenia pojazdu wynoszącego 4,5 godz. przed zrobieniem sobie przerwy4h30 < … < 5hNMW
C2Art. 7Przekroczenie czasu nieprzerwanego prowadzenia pojazdu wynoszącego 4,5 godz. przed zrobieniem sobie przerwy5h ≤ … < 6hPN
C3Art. 7Przekroczenie czasu nieprzerwanego prowadzenia pojazdu wynoszącego 4,5 godz. przed zrobieniem sobie przerwy6h ≤ …BPN
D Okresy odpoczynku
D1Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 11 godz. dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone10h ≤ … < 11hNMW
D2Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 11 godz. dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone8h30 ≤ … < 10hPN
D3Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 11 godz. dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone… < 8h30BPN
D4Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 9 godz. skróconego dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie jest dozwolone8h ≤ … < 9hNMW
D5Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 9 godz. skróconego dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie jest dozwolone7h ≤ … < 8hPN
D6Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 9 godz. skróconego dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie jest dozwolone… < 7hBPN
D7Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 3 godz. + 9 godz. dzielonego dziennego okresu odpoczynku3h + [8h ≤ … < 9h]NMW
D8Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 3 godz. + 9 godz. dzielonego dziennego okresu odpoczynku3h + [7h ≤ … < 8h]PN
D9Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 3 godz. + 9 godz. dzielonego dziennego okresu odpoczynku3h + [… < 7h]BPN
D10Art. 8 ust. 5Niespełnienie wymogu 9 godz. dziennego okresu odpoczynku w przypadku załogi kilkuosobowej8h ≤ … < 9hNMW
D11Art. 8 ust. 5Niespełnienie wymogu 9 godz. dziennego okresu odpoczynku w przypadku załogi kilkuosobowej7h ≤ … < 8hPN
D12Art. 8 ust. 5Niespełnienie wymogu 9 godz. dziennego okresu odpoczynku w przypadku załogi kilkuosobowej… < 7hBPN
D13Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 24 godz. skróconego tygodniowego okresu odpoczynku22h ≤ … < 24hNMW
D14Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 24 godz. skróconego tygodniowego okresu odpoczynku20h ≤ … < 22hPN
D15Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 24 godz. skróconego tygodniowego okresu odpoczynku… < 20hBPN
D16Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 45 godz. tygodniowego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone42h ≤ … < 45hNMW
D17Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 45 godz. tygodniowego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone36h ≤ … < 42hPN
D18Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 45 godz. tygodniowego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone… < 36hBPN
D19Art. 8 ust. 6Przekroczenie 6 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim tygodniowym okresie odpoczynku… < 3hNMW
D20Art. 8 ust. 6Przekroczenie 6 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim tygodniowym okresie odpoczynku3h ≤ … < 12hPN
D21Art. 8 ust. 6Przekroczenie 6 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim tygodniowym okresie odpoczynku12h ≤ …BPN
E Odstępstwo dotyczące odłożenia okresu odpoczynku o maksimum 12 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych
E1Art. 8 ust. 6aPrzekroczenie 12 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim regularnym tygodniowym okresie odpoczynku… < 3hNMW
E2Art. 8 ust. 6aPrzekroczenie 12 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim regularnym tygodniowym okresie odpoczynku3h ≤ … < 12hPN
E3Art. 8 ust. 6aPrzekroczenie 12 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim regularnym tygodniowym okresie odpoczynku12h ≤ …BPN
E4Art. 8 ust. 6a lit. b) pkt (ii)Tygodniowy okres odpoczynku po 12 kolejnych okresach dwudziestoczterogodzinnych65h < … ≤ 67hPN
E5Art. 8 ust. 6a lit. b) pkt (ii)Tygodniowy okres odpoczynku po 12 kolejnych okresach dwudziestoczterogodzinnych… ≤ 65hBPN
E6Art. 8 ust. 6a lit. d)Okres prowadzenia pojazdu w godzinach od 22.00 do 6.00 przekraczający 3 godziny przed przerwą, jeżeli pojazdu nie obsługuje kilku kierowców3h < … < 4,5hPN
E7Art. 8 ust. 6a lit. d)Okres prowadzenia pojazdu w godzinach od 22.00 do 6.00 przekraczający 3 godziny przed przerwą, jeżeli pojazdu nie obsługuje kilku kierowców4,5h ≤ …BPN
F Organizacja pracy
F1Art. 10 ust. 1Uzależnienie wynagrodzenia od przebytej odległości lub ilości przewożonych rzeczyBPN
F2Art. 10 ust. 2Brak organizacji pracy kierowcy lub nieprawidłowa organizacja, brak poleceń lub niewłaściwe polecenia dla kierowcy w celu przestrzegania przepisów prawaBPN

2. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 (2) (tachograf)

2. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 (2) (tachograf)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN / NMW
G Instalacja tachografu
G1Art. 3 ust. 1 i art. 22 ust. 2Instalacja i korzystanie z niehomologowanego tachografu (np.: brak tachografu zainstalowanego przez instalatorów, warsztaty lub producentów pojazdów zatwierdzonych przez właściwe organy państw członkowskich; korzystanie z tachografu bez niezbędnych plomb założonych lub wymienionych przez zatwierdzonego instalatora, zatwierdzony warsztat lub zatwierdzonego producenta pojazdów lub używanie tachografu bez tabliczki kalibracyjnej)NN
H Użytkowanie tachografu, karty kierowcy lub wykresówki
H1Art. 23 ust. 1Użytkowanie tachografu, który nie został poddany przeglądowi przez zatwierdzony warsztatBPN
H2Art. 27Posiadanie przez kierowcę więcej niż jednej własnej karty kierowcy lub posługiwanie się nimiBPN
H3Art. 27Posługiwanie się przez kierowcę sfałszowaną kartą kierowcy (uznawane za prowadzenie pojazdu bez karty kierowcy)NN
H4Art. 27Posługiwanie się przez kierowcę kartą kierowcy, która nie jest jego własną kartą (uznawane za prowadzenie pojazdu bez karty kierowcy)NN
H5Art. 27Posługiwanie się przez kierowcę kartą kierowcy, która została wydana na podstawie fałszywych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów (uznawane za prowadzenie pojazdu bez karty kierowcy)NN
H6Art. 32 ust. 1Niepoprawne działanie tachografu (np.: tachograf nie został właściwe skontrolowany, skalibrowany lub zaplombowany)BPN
H7Art. 32 ust. 1 i art. 33 ust. 1Niewłaściwe użytkowanie tachografu (np.: niewłaściwe stosowanie w sposób świadomy, dobrowolny lub pod przymusem, brak instrukcji dotyczących właściwego użytkowania itd.)BPN
H8Art. 32 ust. 3Korzystanie z nielegalnego urządzenia, które może zmieniać zapisy tachografuNN
H9Art. 32 ust. 3Fałszowanie, ukrywanie, likwidowanie i niszczenie danych zarejestrowanych na wykresówkach lub przechowywanych i wczytanych z tachografu lub karty kierowcyNN
H10Art. 33 ust. 2Nieprzechowywanie przez przedsiębiorstwo wykresówek, wydruków oraz wczytanych danychBPN
H11Art. 33 ust. 2Dane rejestrowane i przechowywane nie są dostępne przez co najmniej rokBPN
H12Art. 34 ust. 1Niepoprawne stosowanie wykresówek/karty kierowcyBPN
H13Art. 34 ust. 1Niedopuszczalne wyjęcie wykresówek lub karty kierowcy mające wpływ na rejestrację odpowiednich danychBPN
H14Art. 34 ust. 1Używanie wykresówki lub karty kierowcy przez okres dłuższy niż ten, na który jest przeznaczona, wraz z utratą danychBPN
H15Art. 34 ust. 2Używanie brudnych lub uszkodzonych wykresówek lub karty kierowcy z nieczytelnymi danymiBPN
H16Art. 34 ust. 3Niespełnienie wymogu ręcznego wprowadzenia danych w stosownych przypadkachBPN
H17Art. 34 ust. 4Stosowanie nieprawidłowej wykresówki lub włożenie karty kierowcy w nieodpowiedni otwór (załoga kilkuosobowa)PN
H18Art. 34 ust. 5Niepoprawne stosowanie przełącznikówBPN
I Przedstawianie informacji
I1Art. 36Odmowa poddania się kontroliBPN
I2Art. 36Brak możliwości okazania zapisów z bieżącego dnia oraz z poprzednich 28 dniBPN
I3Art. 36Brak możliwości okazania zapisów z karty kierowcy, jeżeli kierowca posiada taką kartęBPN
I4Art. 36Niemożność okazania zapisów odręcznych i wydruków sporządzonych w ciągu bieżącego dnia oraz poprzednich 28 dniBPN
I5Art. 36Brak możliwości okazania karty kierowcy, jeżeli kierowca posiada taką kartęBPN
J Wadliwe działanie
J1Art. 37 ust. 1 i art. 22 ust. 1Niewykonanie naprawy tachografu przez uprawnionego instalatora lub warsztatBPN
J2Art. 37 ust. 2Niezaznaczenie przez kierowcę wszystkich wymaganych informacji dotyczących okresów, które nie są rejestrowane, jeżeli tachograf nie działa lub działa wadliwieBPN

ZAŁĄCZNIK I — Kategoryzacja poważnych naruszeń

Ten załącznik służy do oceny dobrej reputacji przewoźnika. Nie zna poziomu naruszenia mniejszej wagi: takie naruszenie nie waży na licencji.

W poniższych tabelach podano kategorie i rodzaje poważnych naruszeń przepisów UE w komercyjnym transporcie drogowym, podzielone na trzy kategorie wagi naruszeń według stwarzanego przez nie ryzyka śmierci lub ciężkich obrażeń.

1. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (1) (czas prowadzenia pojazdu i czas odpoczynku)

1. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (1) (czas prowadzenia pojazdu i czas odpoczynku)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Załoga
1.Art. 5 ust. 1Nieprzestrzeganie minimalnego wieku konduktorówPN
Okresy prowadzenia pojazdu
2.Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 9 godz., jeżeli jego przedłużenie do 10 godz. nie jest dozwolone10h ≤ … < 11hPN
3.Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 9 godz., jeżeli jego przedłużenie do 10 godz. nie jest dozwolone11h ≤ …BPN
4.Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu wynoszącego 9 godz. o 50 % lub więcej bez przerwy lub jakiegokolwiek odpoczynku trwającego co najmniej 4,5 godz.13h30 ≤ … i brak przerwy/odpoczynkuNN
5.Art. 6 ust. 1Przekroczenie przedłużonego dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 10 godz., jeżeli jego wydłużenie jest dozwolone11h ≤ … < 12hPN
6.Art. 6 ust. 1Przekroczenie przedłużonego dziennego czasu prowadzenia pojazdu powyżej 10 godz., jeżeli jego wydłużenie jest dozwolone12h ≤ …BPN
7.Art. 6 ust. 1Przekroczenie dziennego czasu prowadzenia pojazdu wynoszącego 10 godz. o 50 % lub więcej bez przerwy lub jakiegokolwiek odpoczynku trwających co najmniej 4,5 godz.15h ≤ … i brak przerwy/odpoczynkuNN
8.Art. 6 ust. 2Przekroczenie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu60h ≤ … < 65hPN
9.Art. 6 ust. 2Przekroczenie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu65h ≤ … < 70BPN
10.Art. 6 ust. 2Przekroczenie tygodniowego czasu prowadzenia pojazdu o 25 % lub więcej70h ≤ …NN
11.Art. 6 ust. 3Przekroczenie maksymalnego całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni100h ≤ … < 105hPN
12.Art. 6 ust. 3Przekroczenie maksymalnego całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni105h ≤ … < 112h30BPN
13.Art. 6 ust. 3Przekroczenie maksymalnego całkowitego czasu prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni o 25 % lub więcej112h30 ≤ …NN
Przerwy
14.Art. 7Przekroczenie czasu nieprzerwanego prowadzenia pojazdu o 4,5 godz. przed zrobieniem sobie przerwy5h ≤ … < 6hPN
15.Art. 7Przekroczenie czasu nieprzerwanego prowadzenia pojazdu o 4,5 godz. przed zrobieniem sobie przerwy6h ≤ …BPN
Okresy odpoczynku
16.Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 11 godz. dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone8h30 ≤ … < 10hPN
17.Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 11 godz. dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone… < 8h30BPN
18.Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 9 godz. skróconego dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie jest dozwolone7h ≤…< 8hPN
19.Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 9 godz. skróconego dziennego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie jest dozwolone… < 7hBPN
20.Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 3 godz. + 9 godz. dzielonego dziennego okresu odpoczynku3h + [7h ≤ … < 8h]PN
21.Art. 8 ust. 2Niespełnienie wymogu 3 godz. + 9 godz. dzielonego dziennego okresu odpoczynku3h + [… < 7h]BPN
22.Art. 8 ust. 5Niespełnienie wymogu 9 godz. dziennego okresu odpoczynku w przypadku załogi kilkuosobowej7h ≤ … < 8hPN
23.Art. 8 ust. 5Niespełnienie wymogu 9 godz. dziennego okresu odpoczynku w przypadku załogi kilkuosobowej… < 7hBPN
24.Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 24 godz. skróconego tygodniowego okresu odpoczynku20h ≤ … < 22hPN
25.Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 24 godz. skróconego tygodniowego okresu odpoczynku… < 20hBPN
26.Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 45 godz. tygodniowego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone36h ≤ …< 42hPN
27.Art. 8 ust. 6Niespełnienie wymogu 45 godz. tygodniowego okresu odpoczynku, jeżeli jego skrócenie nie jest dozwolone… < 36hBPN
28Art. 8 ust. 6Przekroczenie 6 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim tygodniowym okresie odpoczynku3h ≤ … < 12hPN
28Art. 8 ust. 6Przekroczenie 6 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim tygodniowym okresie odpoczynku12h ≤ …BPN
Odstępstwo dotyczące odłożenia okresu odpoczynku o maksimum 12 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych
29.Art. 8 ust. 6aPrzekroczenie 12 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim regularnym tygodniowym okresie odpoczynku3h ≤ … < 12hPN
29.Art. 8 ust. 6aPrzekroczenie 12 kolejnych okresów dwudziestoczterogodzinnych po uprzednim regularnym tygodniowym okresie odpoczynku12h ≤ …BPN
30.Art. 8 ust. 6a lit. b) pkt (ii)Tygodniowy okres odpoczynku po 12 kolejnych okresach dwudziestoczterogodzinnych65h < … ≤ 67hPN
30.Art. 8 ust. 6a lit. b) pkt (ii)Tygodniowy okres odpoczynku po 12 kolejnych okresach dwudziestoczterogodzinnych… ≤ 65hBPN
31.Art. 8 ust. 6a lit. d)Okres prowadzenia pojazdu w godzinach od 22.00 do 6.00 przekraczający 3 godziny przed przerwą, jeżeli pojazdu nie obsługuje kilku kierowców3h < … < 4,5hPN
31.Art. 8 ust. 6a lit. d)Okres prowadzenia pojazdu w godzinach od 22.00 do 6.00 przekraczający 3 godziny przed przerwą, jeżeli pojazdu nie obsługuje kilku kierowców4,5h ≤ …BPN
Organizacja pracy
32.Art. 10 ust. 1Uzależnienie wynagrodzenia od przebytej odległości lub ilości przewożonych rzeczyBPN
33.Art. 10 ust. 2Brak organizacji pracy kierowcy lub nieprawidłowa organizacja, brak poleceń lub niewłaściwe polecenia dla kierowcy w celu przestrzegania przepisów prawaBPN

2. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 (3) (tachograf)

2. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 (3) (tachograf)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Instalacja tachografu
1.Art. 3 ust. 1 i art. 22Instalacja i korzystanie z niehomologowanego tachografu (np.: brak tachografu zainstalowanego przez instalatorów, warsztaty lub producentów pojazdów zatwierdzonych przez właściwe organy państw członkowskich; korzystanie z tachografu bez niezbędnych plomb założonych lub wymienionych przez zatwierdzonego instalatora, zatwierdzony warsztat lub zatwierdzonego producenta pojazdów lub używanie tachografu bez tabliczki kalibracyjnej)NN
Użytkowanie tachografu, karty kierowcy lub wykresówki
2.Art. 23 ust. 1Użytkowanie tachografu, który nie został poddany przeglądowi przez zatwierdzony warsztatBPN
3.Art. 27Posiadanie przez kierowcę więcej niż jednej własnej karty kierowcy lub posługiwanie się nimiBPN
4.Art. 27Posługiwanie się przez kierowcę sfałszowaną kartą kierowcy (uznawane za prowadzenie pojazdu bez karty kierowcy)NN
5.Art. 27Posługiwanie się przez kierowcę kartą kierowcy, która nie jest jego własną kartą (uznawane za prowadzenie pojazdu bez karty kierowcy)NN
6.Art. 27Posługiwanie się przez kierowcę kartą kierowcy, która została wydana na podstawie fałszywych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów (uznawane za prowadzenie pojazdu bez karty kierowcy)NN
7.Art. 32 ust. 1Niepoprawne działanie tachografu (np.: tachograf, który nie został właściwe skontrolowany, skalibrowany lub zaplombowany)BPN
8.Art. 32 ust. 1 i art. 33 ust. 1Niewłaściwe użytkowanie tachografu (np.: niewłaściwe używanie tachografów w sposób świadomy, dobrowolny lub pod przymusem, brak instrukcji dotyczących właściwego użytkowania itd.)BPN
9.Art. 32 ust. 3Korzystanie z nielegalnego urządzenia, które może zmieniać zapisy tachografuNN
10.Art. 32 ust. 3Fałszowanie, ukrywanie, likwidowanie i niszczenie danych zarejestrowanych na wykresówkach lub przechowywanych i wczytanych z tachografu lub karty kierowcyNN
11.Art. 33 ust. 2Nieprzechowywanie przez przedsiębiorstwo wykresówek, wydruków oraz wczytanych danychBPN
12.Art. 33 ust. 2Dane rejestrowane i przechowywane nie są dostępne przez co najmniej rokBPN
13.Art. 34 ust. 1Niepoprawne stosowanie wykresówek/karty kierowcyBPN
14.Art. 34 ust. 1Niedopuszczalne wyjęcie wykresówek lub karty kierowcy mające wpływ na rejestrację odpowiednich danychBPN
15.Art. 34 ust. 1Używanie wykresówki lub karty kierowcy przez okres dłuższy niż ten, na który jest przeznaczona, wraz z utratą danychBPN
16.Art. 34 ust. 2Używanie brudnych lub uszkodzonych wykresówek lub karty kierowcy z nieczytelnymi danymiBPN
17.Art. 34 ust. 3Niespełnienie wymogu ręcznego wprowadzenia danych w stosownych przypadkachBPN
18.Art. 34 ust. 4Stosowanie nieprawidłowej wykresówki lub włożenie karty kierowcy w nieodpowiedni otwór (załoga kilkuosobowa)PN
19.Art. 34 ust. 5Niepoprawne stosowanie przełącznikówBPN
Przedstawianie informacji
20.Art. 36Odmowa poddania się kontroliBPN
21.Art. 36Brak możliwości okazania zapisów z bieżącego dnia oraz z poprzednich 28 dniBPN
22.Art. 36Brak możliwości okazania zapisów z karty kierowcy, jeżeli kierowca posiada taką kartęBPN
23.Art. 36Niemożność okazania zapisów odręcznych i wydruków sporządzonych w ciągu bieżącego dnia oraz poprzednich 28 dniBPN
24.Art. 36Brak możliwości okazania karty kierowcy, jeżeli kierowca posiada taką kartęBPN
Wadliwe działanie
25.Art. 37 ust. 1 i art. 22 ust. 1Niewykonanie naprawy tachografu przez uprawnionego instalatora lub warsztatBPN
26.Art. 37 ust. 2Niezaznaczenie przez kierowcę wszystkich wymaganych informacji dotyczących okresów, które nie są rejestrowane, jeżeli tachograf nie działa lub działa wadliwieBPN

3. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy 2002/15/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (4) (przepisy dotyczące czasu pracy)

3. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy 2002/15/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (4) (przepisy dotyczące czasu pracy)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Maksymalny tygodniowy czas pracy
1.Art. 4Przekroczenie maksymalnego tygodniowego czasu pracy wynoszącego 48 godz., jeżeli możliwość jego wydłużenia do 60 godz. została już wykorzystana56h ≤ … 60hPN
2.Art. 4Przekroczenie maksymalnego tygodniowego czasu pracy wynoszącego 48 godz., jeżeli możliwość jego wydłużenia do 60 godz. została już wykorzystana60h ≤ …BPN
3.Art. 4Przekroczenie maksymalnego tygodniowego czasu pracy wynoszącego 60 godz., jeżeli nie zostało przyznane odstępstwo na podstawie art. 865 ≤ … < 70hPN
4.Art. 4Przekroczenie maksymalnego tygodniowego czasu pracy wynoszącego 60 godz., jeżeli nie zostało przyznane odstępstwo na podstawie art. 870h ≤ …BPN
Przerwy
5.Art. 5 ust. 1Niewystarczająca obowiązkowa przerwa, w przypadku gdy czas pracy wynosi od 6 do 9 godz.10 < … ≤ 20 minPN
6.Art. 5 ust. 1Niewystarczająca obowiązkowa przerwa, w przypadku gdy czas pracy wynosi od 6 do 9 godz.… ≤ 10 minBPN
7.Art. 5 ust. 1Niewystarczająca obowiązkowa przerwa, w przypadku gdy czas pracy wynosi powyżej 9 godz.20 < … ≤ 30 minPN
8.Art. 5 ust. 1Niewystarczająca obowiązkowa przerwa, w przypadku gdy czas pracy wynosi powyżej 9 godz.… ≤ 20 minBPN
Praca w porze nocnej
9.Art. 7 ust. 1Dobowy czas pracy w każdym okresie 24 godz., kiedy wykonywana była praca w porze nocnej, jeżeli nie zostało przyznane odstępstwo na podstawie art. 811h ≤ … < 13hPN
10.Art. 7 ust. 1Dobowy czas pracy w każdym okresie 24 godz., kiedy wykonywana była praca w porze nocnej, jeżeli nie zostało przyznane odstępstwo na podstawie art. 813h ≤ …BPN
Prowadzenie dokumentacji
11.Art. 9Fałszowanie rejestrów czasu pracy przez pracodawców lub odmowa udostępnienia dokumentacji kontroleromBPN
12.Art. 9Zatrudnieni/prowadzący działalność na własny rachunek kierowcy fałszujący dokumentację lub odmawiający udostępnienia jej kontroleromBPN

4. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy Rady 96/53/WE (5) (przepisy dotyczące masy i wymiarów)

4. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy Rady 96/53/WE (5) (przepisy dotyczące masy i wymiarów)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Masa
1.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej masy dla pojazdów kategorii N35 % ≤ … < 10 %PN
2.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej masy dla pojazdów kategorii N310 % ≤ … < 20 %BPN
3.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej masy dla pojazdów kategorii N320 % ≤ …NN
4.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej masy dla pojazdów kategorii N25 % ≤ … < 15 %PN
5.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej masy dla pojazdów kategorii N215 % ≤ … < 25 %BPN
6.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej masy dla pojazdów kategorii N225 % ≤ …NN
Długość
7.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej długości2 % < … < 20 %PN
8.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej długości20 % ≤ …BPN
Szerokość
9.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej szerokości2,65 ≤ … < 3,10 mPN
10.Art. 1Przekroczenie maksymalnej dopuszczalnej szerokości3,10 m ≤ …BPN

5. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy 2014/45/UE (6) (okresowe badania zdatności do ruchu drogowego) i dyrektywa 2014/47/UE (7) (drogowa kontrola techniczna)

5. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy 2014/45/UE (6) (okresowe badania zdatności do ruchu drogowego) i dyrektywa 2014/47/UE (7) (drogowa kontrola techniczna)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Zdatność do ruchu drogowego
1.Art. 8 i 10 dyrektywy 2014/45/UE i art. 7 ust. 1 dyrektywy 2014/47/UEKierowanie pojazdem bez ważnego poświadczenia przeprowadzenia badania zdatności do ruchu drogowego wymaganego przez prawo UENN
2.Art. 12 ust. 2 dyrektywy 2014/47/UENieutrzymywanie pojazdu w stanie zapewniającym bezpieczeństwo i w stanie zdatności do ruchu drogowego powodujące bardzo poważną usterkę układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół/opon, zawieszenia lub podwozia lub innego wyposażenia mogącą spowodować bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego prowadzące do podjęcia decyzji o unieruchomieniu pojazduNN

6. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy Rady 92/6/EWG (8) (urządzenia ograniczenia prędkości)

6. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy Rady 92/6/EWG (8) (urządzenia ograniczenia prędkości)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
1.Art. 2 i 3Urządzenie ograniczenia prędkości nie zostało zamontowaneNN
2.Art. 5Urządzenie ograniczenia prędkości nie spełnia stosownych wymogów technicznychBPN
3.Art. 5Urządzenie ograniczenia prędkości nie zostało zamontowane przez zatwierdzony warsztatPN
4.Korzystanie z nielegalnego urządzenia, które może sfałszować dane w urządzeniu ograniczenia prędkości lub korzystanie z nielegalnego urządzenia ograniczenia prędkościNN

7. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy 2003/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (9) (wstępna kwalifikacja i okresowe szkolenia kierowców)

7. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy 2003/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (9) (wstępna kwalifikacja i okresowe szkolenia kierowców)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Szkolenia i uprawnienia
1.Art. 3Przewóz towarów lub pasażerów bez obowiązkowej kwalifikacji wstępnej lub obowiązkowego szkolenia okresowegoBPN
2.Art. 10 i załącznik IIKierowca nie może przedstawić ważnej karty kwalifikacji lub ważnego prawa jazdy z oznakowaniem, wymaganych w przepisach prawa krajowego (np.: zgubił, zapomniał, jest ono uszkodzone, nieczytelne)PN

8. Grupy naruszeń dyrektywy 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (10) (wymogi w zakresie praw jazdy)

8. Grupy naruszeń dyrektywy 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (10) (wymogi w zakresie praw jazdy)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
1.Art. 1 i 4 dyrektywy 2006/126Przewóz pasażerów lub towarów bez posiadania ważnego prawa jazdyNN
2.Art. 1 Załącznik IKorzystanie z prawa jazdy, które jest uszkodzone lub nieczytelne lub niezgodne ze wspólnym wzoremPN

9. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/68/WE (11) (transport drogowy towarów niebezpiecznych)

9. Grupy naruszeń przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/68/WE (11) (transport drogowy towarów niebezpiecznych)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
1.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WETransport towarów niebezpiecznych, których transport jest zakazanyNN
2.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WETransport towarów niebezpiecznych w sposób zakazany lub przy użyciu niezatwierdzonych środków zabezpieczających, tym samym stanowiący zagrożenie życia lub środowiska w takim stopniu, że prowadziłoby to do podjęcia decyzji o unieruchomieniu pojazduNN
3.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WETransport towarów niebezpiecznych bez oznaczenia ich w pojeździe jako towarów niebezpiecznych, tym samym stanowiący zagrożenie życia lub środowiska w takim stopniu, że prowadziłoby to do podjęcia decyzji o unieruchomieniu pojazduNN
4.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEUbytek niebezpiecznych substancjiBPN
5.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEPrzewóz luzem w kontenerze, który nie nadaje się do użytku ze względów konstrukcyjnychBPN
6.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEPrzewóz pojazdem bez odpowiedniego świadectwa homologacjiBPN
7.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEPojazd nie spełnia już standardów homologacji i stwarza bezpośrednie zagrożenieBPN
8.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WENieprzestrzeganie reguł rządzących zabezpieczeniem i rozmieszczeniem ładunkuBPN
9.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WENieprzestrzeganie reguł rządzących mieszanym załadunkiem opakowańBPN
10.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WENieprzestrzeganie postanowień ograniczających ilości przewożone w jednej jednostce transportowej, w tym dopuszczalnych stopni napełnienia zbiorników lub opakowańBPN
11.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEBrak odpowiedniej informacji o przewożonej substancji pozwalającej na określenie poziomu wagi wykroczenia (np. brak numeru UN, właściwej nazwy ładunku, grupy pakowania)BPN
12.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEKierowca nie posiada ważnego świadectwa przeszkolenia zawodowegoBPN
13.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEKorzystanie z ognia lub niezabezpieczonego źródła światłaBPN
14.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WENieprzestrzeganie zakazu paleniaBPN
15.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEPojazd jest niewłaściwie nadzorowany lub zaparkowanyPN
16.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEJednostka transportowa składa się z więcej niż jednej przyczepy/naczepyPN
17.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEPojazd nie spełnia już standardów homologacji, ale nie stwarza bezpośredniego zagrożeniaPN
18.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEW wyposażeniu pojazdu nie ma wymaganych nadających się do użycia gaśnicPN
19.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEW pojeździe nie ma wyposażenia wymaganego w ADR lub pisemnych instrukcjachPN
20.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEPrzewóz uszkodzonych opakowań, pojemników DPPL lub dużych opakowań, lub opakowań zepsutych, zanieczyszczonych i pustychPN
21.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEPrzewóz zapakowanych towarów w kontenerze, który nie nadaje się do użytku ze względów konstrukcyjnychPN
22.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEZbiorniki/zbiorniki kontenerowe (włączając puste i zanieczyszczone) nie są odpowiednio zamkniętePN
23.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WENiewłaściwe etykietowanie, oznaczenie lub umieszczenie tablic w pojeździe lub niewłaściwe zabezpieczeniePN
24.Sekcja I.1 załącznika I do dyrektywy 2008/68/WEBrak pisemnych instrukcji zgodnych z ADR lub pisemne instrukcje nie dotyczą przewożonych towarówPN

10. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 (14) (dostęp do rynku międzynarodowych przewozów drogowych)

10. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1072/2009 (14) (dostęp do rynku międzynarodowych przewozów drogowych)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Licencja wspólnotowa
1.Art. 3Przewóz towarów bez posiadania ważnej licencji wspólnotowej (np.: brak licencji, licencja została sfałszowana, wycofana, wygasła itp.)NN
2.Art. 4Przewoźnik lub kierowca nie jest w stanie przedstawić ważnej licencji wspólnotowej lub ważnego uwierzytelnionego wypisu z licencji wspólnotowej funkcjonariuszowi służb kontrolnych (tj.: licencja wspólnotowa lub uwierzytelniony wypis z licencji zostały zgubione, uszkodzone, zapomniano je zabrać itp.)BPN
Świadectwo kierowcy
3.Art. 3 oraz 5Przewóz towarów bez ważnego świadectwa kierowcy (tzn. brak świadectwa kierowcy, jego sfałszowanie, wycofanie, utrata ważności itp.)BPN
4.Art. 3 oraz 5Kierowca lub przewoźnik nie jest w stanie przedstawić ważnego świadectwa kierowcy lub ważnego uwierzytelnionego wypisu ze świadectwa kierowcy funkcjonariuszowi służb kontrolnych (tj. zaświadczenie lub uwierzytelniony wypis ze świadectwa kierowcy, zostały zgubione, uszkodzone, zapomniano je zabrać itp.)PN

11. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1073/2009 (15) (dostęp do rynku usług autokarowych i autobusowych)

11. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1073/2009 (15) (dostęp do rynku usług autokarowych i autobusowych)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
Licencja wspólnotowa
1.Art. 4Przewóz towarów bez posiadania ważnej licencji wspólnotowej (np.: brak licencji, licencja została sfałszowana, wycofana, wygasła itp.)NN
2.Art. 4 ust. 3Przewoźnik lub kierowca nie jest w stanie przedstawić ważnej licencji wspólnotowej lub ważnego uwierzytelnionego wypisu z licencji wspólnotowej funkcjonariuszowi służb kontrolnych (tj. licencja lub uwierzytelniony wypis z licencji zostały zgubione, uszkodzone, zapomniano je zabrać itp.)BPN
Zezwolenie na wykonywanie usług regularnych
3.Art. 5 i 6Usługi regularne bez ważnego zezwolenia (tj.: brak zezwolenia, zezwolenie zostało sfałszowane, wycofane, niewłaściwie stosowane lub straciło ważność itp.)BPN
4.Art. 19Kierowca nie jest w stanie przedstawić zezwolenia funkcjonariuszowi służb kontrolnych (tj. zezwolenie zostało zgubione, uszkodzone, zapomniano je zabrać itp.)PN
5.Art. 5 i 6Przystanki regularnych usług w państwie członkowskim nie odpowiadają wydanemu zezwoleniuPN
Formularz przejazdu dla usług okazjonalnych i innych usług nieobjętych obowiązkiem posiadania zezwolenia
6.Art. 12Kierowanie pojazdem bez posiadania wymaganego formularza przejazdu (tj. brak formularza przejazdu, został on sfałszowany, nie zawiera wymaganych informacji itp.)PN

12. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 (16) (transport zwierząt)

12. Grupy naruszeń przepisów rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2005 (16) (transport zwierząt)
NrPODSTAWA PRAWNARODZAJ NARUSZENIANN / BPN / PN
1.Załącznik I rozdział IIElementy dzielące nie są wystarczająco mocne, aby wytrzymać ciężar zwierząt.BPN
2.Załącznik I rozdział IIIUżywanie ramp do załadowywania i rozładowywania, mających śliskie powierzchnie, bez bocznych zabezpieczeń lub rampy zbyt stromePN
3.Załącznik I rozdział IIIUżywanie platform podnoszących lub górnych podłóg, które nie są wyposażone w barierki zabezpieczające przed wypadaniem lub uciekaniem zwierząt podczas załadowywania i rozładowywaniaPN
4.Art. 7Środki transportu, które nie zostały zatwierdzone do długotrwałego transportu lub nie zostały zatwierdzone dla danego rodzaju transportowanych zwierzątPN
5.Art. 4, 5 i 6Transport bez ważnej wymaganej dokumentacji, dziennika podróży lub zezwolenia przewoźnika lub licencjiPN

ZAŁĄCZNIK II — Częstotliwość występowania poważnych naruszeń

Rozporządzenie ustala także częstotliwość, od której powtarzane naruszenia zmieniają poziom.

3 PN/na kierowcę/na rok = 1 BPN
3 BPN/na kierowcę/na rok = uruchomienie krajowej procedury w sprawie oceny dobrej reputacji

Czym ta strona nie jest

Odtwarza opublikowany tekst, nie zastępuje go. Kwalifikacja przyjęta podczas kontroli należy do organu kontrolującego: każde państwo stosuje własne sankcje, a to samo przekroczenie może zostać ocenione inaczej w zależności od okoliczności.

Źródło

Pełny tekst w EUR-Lex · CELEX 32016R0403

Tabele wyodrębnione z tekstu urzędowego, a następnie porównane między dwudziestoma trzema wersjami językowymi: każdy wiersz ma we wszystkich ten sam poziom wagi.

Znać progi to dobrze. Widzieć, jak się zbliżają — lepiej.

TruckerMaster odczytuje twoją kartę kierowcy i tachograf, i mówi, gdzie jesteś względem tych progów — zanim je przekroczysz.

Wypróbuj TruckerMaster za darmo

Przeczytaj także